Verleden en toekomst op de grens: vernieuwd Valkhof Museum

Aan de rand van het Valkhofpark in Nijmegen, hoog boven de rivier, ligt een van de meest historische plekken van Nederland. Hier, waar ooit Romeinse soldaten marcheerden langs de noordgrens van het rijk en later Karel de Grote en Frederik Barbarossa verbleven, staat vandaag het vernieuwde Valkhof Museum. Een museum dat niet alleen verhalen bewaart, maar ook nieuwe verbindingen legt tussen verleden en heden.


Power of the People, Julius Civilus, Fernando Sanchez Castillo, 2025-26, Valkhof Museum, foto Ivar Pel
Power of the People, Julius Civilus, Fernando Sanchez Castillo, 2025-26, Valkhof Museum, foto Ivar Pel
Mens op de grens, Hemel- en Aardglobe, Willem Janszoon Blaue, 1645-48, Valkhof Museum,  © Ivar Pel
Mens op de grens, Hemel- en Aardglobe, Willem Janszoon Blaue, 1645-48, Valkhof Museum, © Ivar Pel
Van Binnenuit, Tomb of joy, installatie FreelingWaters (Gijs Frieling en Job Wouters), 2026 © Ivar Pel
Van Binnenuit, Tomb of joy, installatie FreelingWaters (Gijs Frieling en Job Wouters), 2026 © Ivar Pel

Die gelaagde geschiedenis is onlosmakelijk verbonden met Nijmegen en Gelderland. Dankzij het bijzondere landschap van stuwwallen en rivieren ontwikkelde deze regio zich al vroeg tot een ontmoetingsplek van verschillende culturen. Grenzen speelden hier altijd een rol: als scheiding, maar ook als plek van uitwisseling en vernieuwing. Het museumgebouw aan het Kelfkensbos opende in 1999, na een fusie van het Provinciaal Museum G.M. Kam en het Nijmeegs Museum De Commanderie van Sint-Jan. Met een collectie van ruim 95.000 objecten, van prehistorische vondsten tot moderne kunst, ontstond een museum waarin kunst en geschiedenis samenkomen. Architect Ben van Berkel ontwierp het opvallende gebouw van glas en staal.

Ruim twintig jaar later bleek het tijd voor een nieuwe stap. Het gebouw werd ingrijpend gerenoveerd en verduurzaamd, met behoud van de oorspronkelijke architectonische visie. Voor Van Berkel was zijn betrokkenheid bij de verbouwing persoonlijk. ‘Ik heb mijn hart en ziel aan het ontwerp gegeven, omdat het mijn eerste publieke gebouw was,’ vertelt hij. ‘Het museum is verbonden met mijn hart.’ De vernieuwing is direct zichtbaar. De entree oogt opener en transparanter, met meer daglicht en een sterkere verbinding met de stad. De museumwinkel en het café liggen nu aan de voorzijde, met uitzicht op een vergroend plein en een nieuw terras. Binnen trekt de opvallende trap de aandacht: een krachtige kleur tussen roze, rood en oranje leidt bezoekers omhoog en omlaag naar de tentoonstellingen. Product- en interieurontwerper Ineke Hans gaf de publieke ruimtes een licht en speels karakter.


Maar de grootste verandering zit misschien wel in de inhoudelijke koers van het museum. Directeur Hedwig Saam benadrukt dat het vernieuwde museum meer wil zijn dan een plek waar objecten achter glas staan opgesteld. ‘Wij willen een museum zijn dat meebeweegt met zijn tijd,’ zegt ze. ‘Een plek waar geschiedenis iets zegt over nu.’ Die ambitie komt sterk naar voren in de nieuwe collectiepresentatie Mens op de Grens. Het museum maakt grenzen zichtbaar met een collectie die meer dan 40.000 jaar geschiedenis omvat. Bezoekers reizen langs verhalen van mensen die in en rond Nijmegen leefden, van de prehistorie tot vandaag.

In de tentoonstelling zijn uiteenlopende objecten te zien: van het oudste speelgoedfiguurtje ter wereld en een Romeins gezichtsmasker tot een diorama van een Surinaamse plantage en beeldmateriaal van de Nijmeegse opstanden in de jaren ‘80. Samen vertellen ze verhalen over macht en onmacht, migratie, conflict en identiteit. Door oude en nieuwe perspectieven naast elkaar te plaatsen, laat het museum zien hoe geschiedenis en actualiteit voortdurend met elkaar verweven zijn. Deze verbinding komt ook tot uiting in de tentoonstellingen op de eerste verdieping. In de presentatie Van Binnenuit onderzoeken de hedendaagse kunstenaars FreelingWaters (Gijs Frieling en Job Wouters), Kader Attia, Narges Mohammadi, Nick Verstand en Mette Sterre de emoties woede, angst, vreugde, hoop en verlangen aan de hand van objecten uit de collectie. Fotograaf Robin de Puy portretteerde 34 inwoners van Nijmegen, die ieder op hun eigen wijze uitdrukking geven aan de vijf emoties.



Ook buiten het museum krijgt kunst een prominente rol. Het Kelfkensbosplein wordt vergroend en ingericht als ontmoetingsplek. De Spaanse kunstenaar Fernando Sánchez Castillo realiseert er drie monumentale beelden, geïnspireerd op de Romeinse geschiedenis van Nijmegen. Met de openingstentoonstelling Power of the People benadrukt het museum die actuele blik. Hierin onderzoekt Sánchez Castillo hoe macht wordt verbeeld en hoe die beelden door de tijd heen veranderen. Het verleden krijgt daarmee niet alleen een gezicht, maar ook een stem in het heden.

Het vernieuwde Valkhof Museum laat zien dat een museum veel meer kan zijn dan een plek van bewaren alleen. Het wordt een plek waar geschiedenis, kunst en samenleving elkaar ontmoeten, precies op de grens waar nieuwe verhalen ontstaan.

Info: valkhofmuseum.nl


Schrijf je in op onze nieuwsbrief

Blijf op de hoogte en volg Villa d’Arte