Tokyo Tokyo Richard Koek in Japanmuseum Sieboldhuis
Richard Koek (Ilpendam, 1965) verhuisde naar New York om zijn passie voor fotografie na te jagen. Zijn fotoboeken New York New York en Tokyo Tokyo werden beide uitgegeven door Terra uitgevers.
Toen model, actrice, spreker en tv-persoonlijkheid Rikkie Kollé (2001) in 2023 als eerste transgender vrouw gekroond werd tot Miss Nederland maakte dat veel los. Naast negatieve reacties verschafte het haar ook een podium: ‘Ineens kon ik iets voor andere transgenders betekenen. Daarmee viel veel op zijn plaats. De uitnodiging om vanuit mijn eigen visie en kijk op mode, identiteit en representatie een selectie te maken uit de CODA sieradencollectie in de tentoonstellingenreeks ‘De keuze van…’ heb ik dan ook direct omarmd.’
Rikkie Kollé won in juli 2023 als eerste transgender vrouw de titel Miss Nederland, een primeur in de 94-jarige geschiedenis van de verkiezing. Haar winst bracht zichtbaarheid en erkenning, maar resulteerde ook in veel haatberichten en transfobe reacties. Die ervaring, evenals een jeugd met pesterijen, zijn het vertrekpunt voor haar engagement. Kollé gebruikt haar werk, platform en bereik om te pleiten voor zelfacceptatie en empowerment. Ze wil een rolmodel zijn voor volgende generaties en jonge transpersonen een hart onder de riem steken. Kollé: ‘Mijn doel tijdens mijn jaar als Miss Nederland was om zo veel mogelijk kleine Rikkies een dosis zelfvertrouwen en hoop te geven.’
Sieren en versieren zijn zo oud als de mensheid zelf. Het sieraad is onderdeel van telkens nieuwe modebeelden, waarin steeds wisselende accessoires een belangrijke rol spelen. De kleding en sieraden die we dragen vertellen wie we zijn en nodigen uit tot gesprek. Het dragen van sieraden is onlosmakelijk verbonden met vrijheid, bewustwording en identiteit. Als model en voormalig Miss Nederland heeft Kollé behalve een voorliefde voor het sieraad en mode ook een eigentijdse, persoonlijke visie op het sieraad als expressiemiddel. Bij haar keuze uit de CODA collectie liet Kollé zich leiden door de thema’s minimalisme, kleur en verbinding. Met dat laatste thema richt Kollé zich op relaties tussen mensen, herinneringen en emoties. Sieraden fungeren in die context voor haar als tastbare dragers van persoonlijke verhalen.
'Kleur speelt een grote rol, omdat dat een beetje de adem van mijn leven is’
Een ring die zij erfde van haar oma is een goed voorbeeld. Het is een sieraad waarmee en waardoor Kollé zich verbonden blijft voelen met haar familie en met de familieleden die er niet meer zijn. In de tentoonstelling zijn ook twee trouwringen te zien van Onno Boekhoudt, symbolisch voor verbinding door liefde. Kollé: ‘Vanuit mijn verleden is verbinding belangrijk. Daarnaast speelt kleur een grote rol, omdat dat een beetje de adem van mijn leven is. Minimalisme is van belang omdat het voor mij betekent dat je dichtbij jezelf mag blijven. Dingen kleiner houden, vanuit een perspectief waarin ik mij prettig of veilig voel. Ik spreek veel over deze onderwerpen op bijvoorbeeld scholen. Het staat ook voor genieten van kleine momenten en je realiseren dat niet alles perfect hoeft te zijn. Dat eenvoud ook goed en krachtig is. Dat is mooi gevangen in de verstilde, poëtische en krachtige sieraden van Nicolaas Thuys en Judith Bloedjes. Het was heel uitdagend die principes te vertalen naar PRISMA, de titel die de tentoonstelling met mijn selectie in CODA gekregen heeft. In het depot van CODA heb ik met hulp van museummedewerkers, die mij wegwijs gemaakt hebben in de omvangrijke collectie, mijn weg gevonden.’
De titel PRISMA verwijst naar het natuurkundig fenomeen waarbij wit licht in vele kleuren uiteenvalt. Aan de hand van genoemde thema’s geeft PRISMA inzicht in het persoonlijke leven van Rikkie Kollé en haar kijk op het sieraad. Kollé: ‘Je gezien en gehoord voelen is voor elk mens van betekenis en in een snel veranderende wereld is representatie belangrijker dan ooit. Sommige juwelen uit de collectie zijn gewoon mooi, maar andere sluiten echt aan bij mijn gevoel. Zoals Ted Notens ‘Fashionista’, een halssieraad met aangeschakeld kleine roze pumps. Vroeger wilde ik al een meisje-meisje zijn, met alles in het roze. Nog altijd zie ik de wereld graag door een roze bril. Al die hakken in ‘Fashionista’ zijn voor mij met elkaar verbonden stapjes, precies zoals ik die zelf in mijn verandering beleefd heb. Het is de metafoor voor mijn leven. Die hakken passen ook perfect bij Miss-verkiezingen en mijn werk als model. Dat ze zo met elkaar verbonden zijn, symboliseert de stappen en ontwikkeling in
mijn leven.’
Een ander object met bijzondere betekenis voor Kollé is Lucy Sarneels ring ‘Herinnering’. De ring is zo geconstrueerd dat flinterdunne, minuscule briefjes of notities samen een ring vormen. Aan de buitenkant kun je niet zien of de kunstenaar de briefjes beschreven heeft. Zo is het een fysieke bewaarplaats voor gedachten, geheimen of wensen. Kollé: ‘Dat vond ik zo’n mooi idee. Zo aansprekend. Er zitten briefjes in, er kunnen briefjes bij, maar je weet nooit welke herinneringen erin zijn opgeslagen. Het is open. Jij past er ook in, maar tegelijkertijd kun je aan de buitenkant niet zien wat erin zit. Net als bij mensen. Ook daar wordt veel te veel op uiterlijkheden beoordeeld. Kijk, voor de buitenwereld kom ik soms gelikt over. Ik heb mijn woordje altijd klaar. Maar daar zit zo veel achter. Niet alleen aan persoonlijke ontwikkeling, maar neem zo’n Miss-verkiezing: dat wordt zo makkelijk naar beneden gepraat. Ik moest daar allerhande cursussen voor volgen. Ik heb onvoorstelbaar veel over de wereld gereisd en veel van mensen geleerd. Dat wordt echt onderschat. Voor mij was dat proces op zichzelf al heel waardevol.’
Op de posterafbeelding van PRISMA draagt Kollé een opvallende vintage halsketting van de Amerikaanse ontwerpster Miriam Haskell. Kollé: ‘Ik mocht voor de fotoshoot een aantal sieraden kiezen en die ketting sprak mij direct aan. Hij is opvallend en past goed bij mij qua elegantie en vrouwelijkheid. Ik kreeg er zelfvertrouwen van. Dat is wat sieraden kunnen doen.’ Naast zelfvertrouwen of herkenning kunnen sieraden ook een directe boodschap of symboliek uitdragen. Zoals de ‘Pride brooch’ van Paul Derrez. De kleuren van de broche refereren aan de regenboogvlag. Kollé: ‘Dat voelt voor mij als thuis. Als bij een gebouw, een gemeente of een school een Pride-vlag wappert, vervult dat me met blijheid. Dat er ook plekken zijn waar wij niet worden uitgesloten. Plekken waar we trots en onszelf mogen zijn. Het is altijd een lichtpuntje en een moment van geluk als ik die kleuren zie.’ Confronterend vindt Kollé die incidentele vlaggen niet: ‘Als wij gewoon al eeuwen waren geaccepteerd en met rust waren gelaten in plaats van vervolgd en te zijn verstoten, was dat nu niet nodig geweest. Het gaat er ook niet om de wereld te bekeren of alle vlaggen in de regenboog of transgenderkleuren pastelroze-wit-blauw te krijgen. Het gaat er alleen om dat wij naast al die andere vlaggen ook mogen bestaan. Dat wij mogen bestaan. Dat symboliseert de ring van Derrez voor mij. Nu kan ik dingen veranderen, maar het grootste deel van mijn leven stond ik met 1-0 achter. Ik wil dat doorgeven. Iets betekenen voor anderen die mijn weg misschien nog moeten afleggen. Toen ik tien, elf jaar oud was, was er niets over transgenders bekend. Het werd gezien als travestie. Punt. Ik hoop dat kinderen die zich net als ik op jonge leeftijd al realiseren dat ze in een verkeerd lichaam zitten, meer informatie over hun situatie kunnen vinden dan ik destijds.’
Kleur fungeert voor Kollé als drager van symboliek en emotie. De jurk die ze droeg tijdens de Miss Universe-verkiezingen in El Salvador had de kleuren van de transvlag. Kollé: ‘Dat was een statement. Dat het kan. Dat je jezelf mag zijn. Het liefst zou ik willen dat het niet nodig was. Het liefst zou ik gewoon als vrouw geaccepteerd willen worden. Sisterhood en verbinding zijn de dingen waar ik in geloof. Dat zou eigenlijk het allerbelangrijkste moeten zijn. Maar tot het normaal is, is het fijn dat er zulke dingen als de tentoonstelling PRISMA in CODA zijn. Al die keuzes nu in samenhang in de tentoonstelling te zien, dat maakt mij hoopvol.’
PRISMA - De keuze van Rikkie Kollé
T/m 15 november
Info: coda-apeldoorn.nl/prisma