Art

Wit meer dan een kleur in Paleis het Loo

kunst Paleis Het Loo Exposities

Wit: niet opvallend, maar vrijwel altijd aanwezig. Het tafellinnen onder het servies, de muur achter een schilderij, het blad waarop tekst staat geschreven. Het lijkt een achtergrond, maar staat in de tentoonstelling ‘Wit, meer dan een kleur’ op de voorgrond.

Andreas Schelfhout, Het Witte Loo vanuit het park gezien, 1838. Collectie Paleis Het Loo. Lang- durig bruikleen Geschiedkundige Vereniging Oranje-Nassau

Thérèse Schwartze, Inhuldigingsportret van koningin Wilhelmina, 1897-1898. Collectie Paleis Het Loo. Langdurig bruikleen Koninklijke Verzamelingen, Den Haag

Detailfoto van wit katoenen kinderjurkjes van prinses Wilhelmina, vervaardiger onbekend, ca. 1885. Collectie Paleis Het Loo. Langdurig bruikleen Koninklijke Verzamelingen, Den Haag

Beeldje van man met westers uiterlijk op fabeldier, vervaardiger onbekend, wit porselein (blanc de Chine), 1675-1725. Collectie Paleis Het Loo

Opvallend veel objecten in de collectie van Paleis Het Loo zijn wit. Wit is de kleur van marmer en hermelijn, van porselein en parels, van bruidsjurken en doodskleden. Waarom is dat zo? Wat betekende wit vroeger, aan het hof? En wat betekent het nu? Deze vragen staan centraal in de tentoonstelling ‘Wit, meer dan een kleur’.

De symboliek van wit

Wit heeft al eeuwenlang een bijzondere betekenis bij belangrijke momenten in het leven, zoals geboorte, doop, huwelijk en overlijden. In sommige culturen wordt de kleur geassocieerd met (goddelijk) licht, reinheid en onschuld. Zo symboliseert wit de onschuld van een pasgeborene, het nieuwe leven dat een gelovige bij de doop ontvangt en de maagdelijkheid van de bruid. Bij overlijden verwijst de kleur naar het geloof in het eeuwige leven en naar de dood als overgang naar een nieuw bestaan in het hiernamaals.

Wit aan het hof

Aan het hof kreeg wit nog een extra betekenislaag. De kleur stond naast koninklijke uitstraling ook voor de morele integriteit van de vorst. Witte kleding en de hermelijnen mantel verwezen tijdens een inhuldiging naar de zuiverheid van geweten, rechtvaardigheid en goed leiderschap die van een heerser werden verwacht. Daarmee symboliseerde wit zowel het begin van een nieuwe regeerperiode als het ideaal van de deugdzame en verantwoordelijke vorst. Daarnaast was witte kleding kwetsbaar, moeilijk schoon te houden en vaak gemaakt van dure materialen. Het dragen van wit liet zien dat iemand over rijkdom beschikte. De kleur stond daarom niet alleen voor morele zuiverheid, maar ook voor socio-economische status en macht.

Smetteloosheid

Koks hebben witte schorten, ziekenhuispersoneel draagt een witte jas, tennissers op Wimbledon spelen in het wit. Zo bestaan tal van hedendaagse voorbeelden van het dragen van witte kleding. Maar ook vroeger droegen leden van de koninklijke familie vaak wit. Wilhelmina droeg als prinsesje smetteloos witte jurkjes waarin kant was verwerkt. Maar spierwitte kleding en linnengoed was niet vanzelfsprekend. Van nature zijn linnen en katoen niet spierwit. Net als nu werden bij de productie ook in de 17^e eeuw al ‘witmakers’ gebruikt, zoals hete loog (water met as). Daarna werd de stof wekenlang te bleken gelegd in de zon - een arbeidsintensief en milieuvervuilend proces. Het keer op keer wassen en bleken was voor het personeel zwaar, ongezond werk. Dit is een van de schaduwzijdes van wit die in de tentoonstelling naar voren komt.

Niet zomaar wit

Wit kent nog een duidelijke schaduwzijde: wit heeft nooit uitsluitend gestaan voor een nieuw begin, schoonheid of onschuld. Wanneer wit de norm wordt waaraan andere kleuren, lichamen, geschiedenissen en identiteiten worden afgemeten, ontstaat een andere ervaring. Wat voor de een onzichtbaar of vanzelfsprekend lijkt, kan voor een ander juist heel zichtbaar zijn. Want wit doet iets anders, afhankelijk van waar je staat. Voor wie wit als zuiverheid kreeg aangereikt. Voor wie wit nooit als achtergrond heeft kunnen ervaren. Voor wie het koloniale erfgoed in wit herkent.

Wit, meer dan een kleur

Wat betekent wit, vroeger en nu? Er is niet één antwoord. De kleur wit bevat vele lagen, tinten en waarden. In de tentoonstelling heeft de gelaagdheid drie kanten. De objecten uit de collectie van Paleis Het Loo en de Koninklijke Verzamelingen. De kunst- en cultuurhistorische context die de keuzes erachter leesbaar maakt. En de bezoekers die elk hun eigen associatie ermee hebben.

‘Wit, meer dan een kleur’ is te zien op Paleis Het Loo vanaf 9 oktober.

Info: paleishetloo.nl