Van angstaanjagend monster tot slachtoffer, muze en feministisch icoon. In de internationale tentoonstelling Medusa onderzoekt Valkhof Museum hoe één mythologische figuur al meer dan drieduizend jaar telkens opnieuw betekenis krijgt.
Van 11 december 2026 tot en met 9 mei 2027 presenteert Valkhof Museum in Nijmegen de grootschalige tentoonstelling Medusa. Archeologische objecten en oude kunst worden er samengebracht met hedendaagse kunst, mode, design, film en games. Het is de eerste grote internationale tentoonstelling van Valkhof Museum na de heropening in juni. Bruiklenen komen onder meer uit het British Museum, het Louvre, het Victoria and Albert Museum en het Nationaal Archeologisch Museum van Napels. Daarnaast is er nieuw werk van hedendaagse kunstenaars.
De manier waarop Medusa wordt afgebeeld, is door de eeuwen heen sterk veranderd. In vroege voorstellingen was zij een afschrikwekkend wezen met slagtanden, uitpuilende ogen en een uitgestoken tong. Haar beeltenis moest huizen, tempels en schilden beschermen tegen het kwaad. Later kreeg Medusa een menselijke geschiedenis. Ze werd beschreven als een jonge vrouw die door Poseidon werd verkracht, vervolgens door Athena werd gestraft en uiteindelijk door Perseus werd onthoofd. In de kunstgeschiedenis werd zij daarmee afwisselend monster, slachtoffer en trofee. De tentoonstelling gebruikt die veranderende beeldvorming om vragen te stellen over macht, schoonheid, gender, geweld en de manier waarop we bepalen wie held of monster wordt.
Een sleutelwerk is Luciano Garbati’s Medusa met het hoofd van Perseus uit 2008. Garbati draait het klassieke verhaal om: Medusa staat rechtop met het afgehakte hoofd van Perseus in haar hand. Het beeld werd later wereldwijd bekend als symbool binnen de #MeToo-beweging. Historische voorstellingen worden gecombineerd met werk van onder anderen Iris van Herpen, Laetitia Ky, Carolein Smit en Koen Vanmechelen. Ook Medusa’s aanwezigheid in mode, film, games en populaire cultuur komt aan bod. Een monumentaal afgietsel van het archaïsche tempeltimpaan van Korfoe toont haar als krachtige Gorgo en beschermster. Carolein Smit maakt speciaal voor de tentoonstelling een nieuw werk waarin het monster opnieuw een hedendaagse betekenis krijgt.
In het laatste deel verschijnt Medusa als feministische, antikoloniale en ecologische denkfiguur. Haar hybride karakter, mens, dier en monster tegelijk, wordt daarbij verbonden met hedendaagse ideeën over onze verhouding tot natuur, macht en identiteit.
“Medusa laat zien dat verhalen nooit neutraal of onveranderlijk zijn”, aldus Hedwig Saam, directeur van Valkhof Museum. Iedere periode kijkt volgens haar opnieuw naar Medusa en maakt van haar een monster, slachtoffer, verleidster of heldin.
De tentoonstelling is ontwikkeld in samenwerking met Anchoring Innovation, een landelijk onderzoeksprogramma waarin oudheidkundigen van de universiteiten van Amsterdam, Groningen, Leiden, Nijmegen en Utrecht onderzoeken hoe vernieuwing wordt verbonden met bestaande verhalen en tradities.
Het Arnhemse ontwerpcollectief Maison the Faux verzorgt de scenografie. Licht en donker, geluid, projectie, geur en tactiele materialen worden onderdeel van de presentatie. Ook seksueel geweld en slachtofferschap komen aan bod. Deze thema’s krijgen een afzonderlijke, verstilde ruimte waarin de stem van Medusa centraal staat. Bezoekers worden vooraf geïnformeerd over de mogelijk gevoelige inhoud.
Gelijktijdig verschijnt Medusa van tempel tot tattoo, volgens Valkhof Museum het eerste Nederlandse overzichtsboek over drieduizend jaar Medusa. De publicatie is samengesteld door Valkhof Museum, Maarten De Pourcq en Martje de Vries en verschijnt bij WBooks.
Prijs: €34,95.
Valkhof Museum, Nijmegen
11 december 2026 t/m 9 mei 2027
Aan de rand van het Valkhofpark in Nijmegen, hoog boven de rivier, ligt een van de meest historische plekken van Nederland. Hier, waar ooit Romeinse soldaten marcheerden langs de noordgrens van het rijk en later Karel de Grote en Frederik Barbarossa verbleven, staat vandaag het vernieuwde Valkhof Museum. Een museum dat niet alleen verhalen bewaart, maar ook nieuwe verbindingen legt tussen verleden en heden.
Aan de rand van het Valkhofpark in Nijmegen, hoog boven de rivier, ligt een van de meest historische plekken van Nederland. Hier, waar ooit Romeinse soldaten marcheerden langs de noordgrens van het rijk en later Karel de Grote en Frederik Barbarossa verbleven, staat vandaag het vernieuwde Valkhof Museum. Een museum dat niet alleen verhalen bewaart, maar ook nieuwe verbindingen legt tussen verleden en heden.
Tijdens het Met Gala 2026 presenteerde Iris van Herpen in samenwerking met A.A. Murakami de radicale Airo Dress, gedragen door Eileen Gu. De creatie vertaalt het thema Fashion is Art naar een experimentele vorm van couture die letterlijk in beweging is.