Vrouwen als technologie in Design Museum Den Bosch
Waarom hebben virtuele assistenten als Siri, Alexa en Cortana vaak een vrouwennaam en dito stem? Waarom werd de rekenkracht van computers in de jaren 40 uitgedrukt in meisjesuren? En moeten we ons zorgen maken over de ontwikkeling van seksrobots en AI-girlfriends? De tentoonstelling Vrouwen als technologie onderzoekt het snijvlak van vrouwelijkheid en technologie aan de hand van paaldansende robots, quasi-erotische anatomische modellen en speciaal voor vrouwen ontworpen keukens. Ontmoet ELIZA, de eerste therapeutische chatbot uit de jaren 60, of Nancy, de bordurende damesrobot uit 1910 die bevallig met haar ogen knippert en kuis haar enkels kruist.
Vrouwen als technologie in Design Museum Den Bosch
Foto in de fabriek van Realdoll uit Love machines Zackary Canepari
De tentoonstelling laat aan de hand van meer dan 200 objecten zien dat technologie zelden neutraal is en altijd de heersende maatschappelijke denkbeelden weerspiegelt, zeker als het over vrouwen gaat. Vrouwen als technologie is een tentoonstelling voor tech-fanaten, feministen, designliefhebbers en iedereen die zich wel eens afgevraagd heeft waarom we doen alsof technologie echt een mannending is.
Rekenmachines, huismakers, broedmachines en lustmachines In de tentoonstelling Vrouwen als technologie ontdek je vier even belangrijke als problematische rollen die vrouwen (kunnen) spelen: vrouwen als huismakers, vrouwen als rekenmachines, vrouwen als broedmachines en vrouwen als lustmachines. De tentoonstelling toont de ambivalente relatie tussen vrouwen en technologie en laat zien hoe deze rollen mede gevormd zijn door technologie. Technologie zelf is daarbij allesbehalve neutraal: de ontwikkeling ervan weerspiegelt altijd de heersende maatschappelijke denkbeelden. Daarnaast ontdek je de belangrijke bijdrages die vrouwen leveren en hebben geleverd in de ontwikkeling van technologieën; in het huis, in de ontwikkeling van computers, op het medische gebied van vruchtbaarheid en in de seksindustrie. We kijken hiervoor naar huidige maatschappelijke discussies en structuren, gaan terug in de tijd en speculeren over de toekomst.
Unieke objecten in Den Bosch De tentoonstelling toont een aantal unieke objecten, die samen het complexe verhaal van vrouwen en technologie vertellen. Zo ontmoet je bijvoorbeeld Lexie, de digitale klassenassistent die is ontworpen om leerkrachten te ondersteunen. Haar stem is vriendelijk en geduldig, haar gezicht is duidelijk vrouwelijk. Kinderen groeien door Lexie op met AI-systemen die niet alleen hulpvaardig zijn, maar ook ideeën over gender en dienstbaarheid herhalen en bekrachtigen. Want wat leren kinderen over werk, over gender, over autoriteit als ze opgroeien met AI op school die zorgzaam en vrouwelijk is, maar nooit een weerwoord geeft?
Je ziet ook een zwangerschapsmodel uit 1875, gemaakt van papier-maché door de Franse arts Louis Auzoux. Het is een gestileerde en geïsoleerde weergave van de baarmoeder, maar waar is de vrouw zelf gebleven? Dit model is een spiegelbeeld van de medische en maatschappelijke ideeën over reproductie in zijn tijd.
Speciaal voor deze tentoonstelling kocht het museum ook Harmony en Tanya aan, twee seksrobots van het bedrijf RealDoll. Het zijn hyperrealistische vrouwenlichamen die tot in detail zijn aan te passen en te programmeren. Met siliconenhuid, sprekende gezichten en ingebouwde AI zijn deze poppen ontworpen om niet alleen seksuele verlangens te vervullen, maar ook om te luisteren, leren en reageren.
Daarnaast zie je werk van Loan Favan, een jonge kunstenaar en ontwerper uit Nieuw-Caledonië. Zij presenteert haar nieuwe project P’arowo Orore (Faces of Tomorrow, in samenwerking met Stefan Boerkamp), waarin ze de stereotyperende afbeeldingen van cyborgs aan de kaak stelt. Want die strakke zilveren robotlichamen zijn vaak overduidelijk gemodelleerd naar Westerse schoonheidsidealen. Hoe zou een cyborg eruit zien die gebaseerd is op de gemarginaliseerde groepen van onze geglobaliseerde wereld?
En voor de echte tech-fanaten is er ook de gigantische IBM 1404, de eerste commercieel succesvolle computer, die werd geïntroduceerd in 1959. Voor die tijd werd het rekenwerk bij bedrijven vaak gedaan door vrouwen, en was het laag gewaardeerd. Maar de computer zorgde voor een symbolische herwaardering: de machine werd belangrijk, dus het werk eraan ook en daarmee ‘mannelijk’.
Deze tentoonstelling wordt mede mogelijk gemaakt door de steun van het Mondriaan Fonds,
Toen model, actrice, spreker en tv-persoonlijkheid Rikkie Kollé (2001) in 2023 als eerste transgender vrouw gekroond werd tot Miss Nederland maakte dat veel los. Naast negatieve reacties verschafte het haar ook een podium: ‘Ineens kon ik iets voor andere transgenders betekenen. Daarmee viel veel op zijn plaats. De uitnodiging om vanuit mijn eigen visie en kijk op mode, identiteit en representatie een selectie te maken uit de CODA sieradencollectie in de tentoonstellingenreeks ‘De keuze van…’ heb ik dan ook direct omarmd.’
De langverwachte tentoonstelling ‘Amrita Sher-Gil - “Europa is van Picasso, India is van mij”’, is eindelijk te zien in het Drents Museum in Assen. Met werk uit de collectie van de National Gallery of Modern Art in New Delhi is het een bijzondere kans het werk van de grondlegger van de moderne Indiase kunst te zien. Amrita Sher-Gil omschreef haar unieke positie in de kunstwereld indertijd als volgt: ‘Europa is van Picasso, Matisse, Braque en vele anderen. India is alleen van mij.’
Cornelia Anna Margaretha van der Woude (1936-2022) was een van de drijvende krachten achter het Friese kunstenaarscollectief Haudmare in Duurswoude, het huidige Wijnjewoude. Samen met haar man Tjeerd Visser (1929-1979) verhuisde Mare in 1962 naar een oud schoolgebouw. Daar creëerden zij een vrijplaats voor kunst, poëzie en collectief leven. Annemieke Keizer-Sloff, conservator van Museum Dr8888: ‘Voor Friesland was zij belangrijk. Ze brak door met vooruitstrevende, abstracte kunst.’
