Wat betekent natuur in een wereld die steeds digitaler wordt? En hoe kijken wij nog naar de wereld om ons heen, nu klimaatverandering laat zien hoe kwetsbaar die natuur eigenlijk is? In Digital by Nature neemt pionier van de digitale kunst Miguel Chevalier (1959) je mee in een wereld waar technologie en natuur elkaar ontmoeten en versterken.
Geinitiëerd door Kunsthalle München brengt de tentoonstelling in Museum de Fundatie zo’n 120 werken uit alle fasen van zijn carrière bijeen, van vroege computerkunst tot interactieve installaties en recente experimenten met kunstmatige intelligentie. Het is een expositie die je voelt en beleeft. Meerdere werken in de tentoonstelling zijn interactief. Algoritmen genereren beelden die voortdurend veranderen, mede door de bewegingen van bezoekers op muziek, soms begeleid door de composities van Jacopo Baboni Schilingi. Tegelijkertijd staat het werk niet los van het verleden. Chevalier brengt oude thema’s als het landschap of de natuur als spiegel van de mens naar het heden. Deze thematiek komt eveneens terug in de vaste collectie van Museum de Fundatie, waardoor een boeiend gesprek ontstaat tussen verleden en heden, tussen analoog en digitaal.
Chevalier begon al in de vroege jaren ‘80 te experimenteren met computerkunst, toen die technologie nog in de kinderschoenen stond. Toch zag hij dit destijds niet als een breuk met de traditie. Chevalier: ‘Ik heb het traditionele canvas niet zozeer verlaten, maar voelde destijds de noodzaak om een nieuw en grotendeels onontgonnen terrein te onderzoeken. De kunstgeschiedenis leert ons dat kunstenaars altijd de technieken van hun tijd hebben omarmd om nieuwe vormen uit te vinden. Denk aan Man Ray, die met zijn fotogrammen fotografie tot een echte artistieke taal verhief. Of Nam June Paik, die in de jaren ‘60 al begreep hoe televisie en elektronische beelden onze maatschappij radicaal zouden veranderen. Die pioniers waren voor mij grote voorbeelden.’
Daarnaast voelde Chevalier zich in de jaren ‘80 niet thuis bij de destijds heersende schildertrends, zoals het Duitse neo-expressionisme of de Franse Figuration Libre. Hij zocht naar een taal die de diepgaande technologische verschuivingen in de samenleving kon reflecteren. De opkomst van de computer bood uitkomst, al waren de apparaten destijds nog duur en moeilijk hanteerbaar. ‘Ik wist direct dat de computer onze relatie met beelden zou veranderen. Het scherm werd de nieuwe creatieve ruimte, zoals het canvas dat eeuwenlang was geweest. Wat me vooral fascineerde, was dat het digitale beeld niet langer vaststaat. Vormen kunnen verschijnen, transformeren en oneindig vernieuwen. Waar een canvas een voltooid beeld biedt, geeft de computer de mogelijkheid om open, evoluerende en potentieel oneindige werken te creëren.’
De tentoonstelling toont de indrukwekkende evolutie van Chevaliers oeuvre, die doorloopt tot zijn meest recente werk met kunstmatige intelligentie. Hoewel AI voor veel mensen aanvoelt als een radicale breuk, ziet Chevalier het als een logische verlenging van de digitale tools die hij al veertig jaar gebruikt. AI heeft zijn creatieve proces dan ook niet overgenomen, maar juist verrijkt. ‘AI introduceert een nieuwe vorm van onvoorspelbaarheid en verbreedt de horizon aanzienlijk,’ stelt de kunstenaar. ‘Het stelt me in staat om enorme visuele databases te bouwen, waaruit hybride vormen en associaties ontstaan waar ik zelf niet per se op gekomen zou zijn.’
In zijn werk Meta-Nature AI heeft de kunstenaar bijvoorbeeld een enorm corpus aan afbeeldingen van planten en bloemen ingevoerd. De AI analyseert en kruist deze data, waardoor er compleet nieuwe, doorschijnende botanische vormen ontstaan. Het resultaat is een fascinerend, virtueel herbarium. Toch beschouwt Chevalier de machine niet als een echte co-creator. ‘AI heeft geen intentie, geen verlangen, geen zelfbewustzijn en geen eigen artistiek plan. De machine kan eindeloos veel opties genereren, maar weet niet waarom de ene vorm relevanter is dan de andere. Het is en blijft de kunstenaar die de regels bepaalt, selecteert en betekenis geeft.’
De dialoog met de technologie kan voor Chevalier een prikkelende samenwerking vormen tussen zijn eigen verbeeldingskracht en de enorme rekenkracht van de machine. ‘Ik geloof niet dat AI creativiteit doodt. Het kan het artistieke gebaar juist vernieuwen, net zoals fotografie en video dat deden voor de computer. Een krachtige tool vervangt nooit een visie. Er blijven altijd ideeën, sensitiviteit en een concept nodig om de machine te sturen.’
Miguel Chevalier | Digital by Nature
T/m 4 april 2027
Wat betekent het vandaag om Europeaan te zijn? In A Wider Gaze brengt FOTODOK tien kunstenaars en fotografen samen die Europa bekijken vanuit verschillende achtergronden, geschiedenissen en perspectieven.
Wat vertelt kleur over de wereld waarin we leven? In Humus Blues onderzoekt kunstenaar Otobong Nkanga de relatie tussen landschap, mens, grondstoffen en geschiedenis. Singer Laren presenteert de solotentoonstelling van 27 oktober 2026 tot en met 28 februari 2027, direct nadat Nkanga de Sikkens Prize 2026 in ontvangst heeft genomen.
Voor het eerst in ruim veertig jaar toont het Kröller-Müller Museum zijn volledige schilderijencollectie van Vincent van Gogh tegelijkertijd. Van Gogh, al onze schilderijen brengt 88 werken samen en is te zien tot en met 3 januari 2027.