Voor cultuur en avontuur moet je in 2018 in Friesland zijn

Het borrelt en bruist in het Noorden van het land. Overal in Friesland wordt hard gewerkt om de provincie klaar te maken voor 2018. Leeuwarden-Fryslân mag zich volgend jaar Culturele Hoofdstad van Europa noemen. Als het aan de Friezen ligt wordt het een cultureel onvergetelijk jaar

Het Friese Culturele Hoofdstadjaar gaat in 2018 over anders durven zijn, groots durven dromen en als mienskip opkomen voor een erfenis. Want, zo zeggen ze, “wa’t bang is foar in wiet pak, komt nea oer de sleat” (wie bang is voor een nat pak, komt nooit over de sloot). Het is deze open gemeenschap die de rode draad vormt door de honderden projecten, festivals, culturele tours en evenementen in 2018. De Friezen beloven daarmee bizarre combinaties en culturele clashes, van stad tot wad en platteland.

Elf steden, elf fonteinen

“There she Blows!” dat is wat vroeger de walvisvaarders riepen als een walvis boven water kwam om te happen naar lucht. Als je volgend jaar in de haven van het Friese Harlingen staat kan het zomaar gebeuren dat je een levensechte potvis ziet spuiten. Het is een fontein, ontworpen door het internationaal bekende en gerenomeerde kunstenaarsduo Jennifer Allora en Guillermo Calzadilla. Ze zijn beroemd om het vaak uitgesproken politieke en sociale engagement in hun kunstwerken. Ze hebben geëxposeerd in het Indianapolis Museum of Art, het Haus der Kunst in München en het Stedelijk Museum in Amsterdam, om maar een paar musea te noemen, en nu gaan ze aan de slag in Harlingen. Hier laten ze zich inspireren door de geschiedenis van de walvisvaart in dit gebied: “Eens was de walvis het voorwerp van handel, maar voor romantici symboliseerde het ook de sublieme krachten van de zee. Tegenwoordig zijn walvissen het slachtoffer van de menselijke almacht en controle over alle levensvormen. Deze grote en grootse dieren, die nooit in de Waddenzee thuishoorden, stranden tegenwoordig in ondiepe wateren en in plaats van op ze te jagen streeft men er nu naar om ze van de dood te redden. De fontein die ons voor ogen staat, een potvis in de haven, verwijst hiernaar.”

De Harlinger potvis wordt één van de fonteinen die vanaf 2018, het jaar dat Leeuwarden-Fryslân Culturele Hoofdstad van Europa is, in de elf Friese ijzig koud is en het ijs dik genoeg. Schaatsers binden hun ijzers onder en trotseren kou en ont- v helletocht van 220 kilometer lang, alleen geschikt voor echte bikkels. De laatste keer dat de Friese winter koud genoeg was voor een Elfstedentocht was in 1997. Deze Friese elf steden kun je ook wandelend, fietsend, met de auto of de boot bezoeken. En in al die steden staat volgend jaar zo’n bijzondere fontein. In Leeuwarden komt een fontein gemaakt door de Spaanse kunstenaar Jaume Plensa. Twee zeven meter hoge witte kinderhoofden met gesloten ogen rijzen op uit de mist. In IJlst komt een metershoge bloemenfontein, ontworpen door de Japanse kunstenaar Shinji Ohmaki. De internationale kunstenaars die verantwoordelijk zijn voor de ontwerpen van de fonteinen hebben zich laten inspireren door de soms piepkleine stadjes, het omringende landschap, de geschiedenis. Het wordt een tocht langs indrukwekkende waterkunstwerken, een nieuwe bedevaartstocht voor culturele toeristen.

“Iepen Mienskip”

Met de wereldse fonteinen eist Friesland haar plek in de internationale kunstwereld. Tegelijkertijd staat de organisatie stevig met beide benen geworteld in de Friese klei. Die ogenschijnlijke tegenstelling past volgens creatief producent Sjoerd Bootsma juist bij het Friese karakter. “Friesland heeft vaker eigenzinnig op een snel veranderende wereld gereageerd. Zo kozen we er rond 1300 voor om onszelf te besturen, in plaats van door een vorst bestuurd te worden. En bij het ontstaan van het Koninkrijk der Nederlanden werden we daar wel deel van, maar enkel op voorwaarde dat we onze eigen taal en cultuur mochten behouden. Vrijheid én gebondenheid, een trotse regio én onderdeel van Nederland en Europa, een sterke eigen cultuur én een kosmopolitische inslag: Friesland vindt creatieve kracht in de tegenstelling.” De Friezen zijn een eigenzinnig volk met een eigen taal en een eigen mening. En ieders mening telt. “Iepen Mienskip”, dat is waar het om draait in 2018. Het laat zich vertalen als open gemeenschap. Veel ideeën over hoe het Europese Culturele jaar moet worden ingevuld komen dan ook vanuit de gemeenschap zelf. Er is een ware schatkist aan eigen initiatieven, die ervoor zorgen dat Friesland iets overhoudt na 2018, een legacy, of het nu gaat om nieuwe lokale verbindingen of frisse, innoverende organisaties. De Friezen noemen dit hun mienskipsinitiatieven.

Zo is er het project DNA-Leeuwarden. Ruim 30.000 inwoners vullen een reageerbuisje met iets wat symbool staat voor het verhaal wat zij willen vertellen. Hun eigen verhaal. Een klein stukje stof van de lievelingstrui, ooit gebreid door oma. Een snaar van de eerste gitaar. Een haarlok van een kind. Samen vormen al die reageerbuisjes straks één groot kunstwerk wat het DNA van Leeuwarden in 2018 omvat. Veel scholen doen mee aan dit project. Kinderen vullen de buisjes met dingen die zij belangrijk vinden. Fossylfrij Fryslân onderzoekt ondertussen of Friesland in de toekomst fossielvrij kan bestaan en werkt hiervoor samen met een delegatie bedrijven, scholen, overheden en dorpen. Eerste doel: de Elfstedentocht fossielvrij afleggen. Een voorbeeld van gemeenschapskunst in 2018 is The Colorfield Performance, waarin een Gesamtkunstwerk gemaakt wordt met 1919 kunstenaars. In een open landschap worden daarvoor 2018 panelen opgesteld in de vorm van een driehoek met zijden van 233 meter. In 101 dagen ontstaat een Colorfield van verschillende individuele bijdragen. Van een afstand gezien, vloeien de schilderijen in elkaar over, waardoor één groot kunstwerk ontstaat. Het beste standpunt om dit te zien, is het eeuwenoude bolwerk van Sloten.

Sense of Place

Naast de ruim achthonderd gemeenschapsinitiatieven, biedt het Noorden 45 grote projecten. Van kunst tot en met watertechnologie. ‘Sense of Place’ is een van die grote projecten. De natuur speelt een belangrijke rol in het leven van de Friezen. Friesland is een vlakke, groene provincie waar de koeien je loom herkauwend aanstaren als je door de velden fietst. Waar je, als je geluk hebt, in de lente de roep van weidevogels zoals de kievit en de grutto kunt horen. En waar je, als je bij de kust aankomt, opeens middenin een stukje Unesco werelderfgoed staat: de Wadden. Een uniek gebied waar de natuur de baas is. Doordat de Waddenzee relatief ondiep is, vallen met eb grote gedeeltes droog. Een ideale omgeving voor veel dieren en planten. Vogels komen van ver om hier te foerageren. Als je het aandurft om door het zwarte slik heen te zwoegen kun je vanaf de kust met een gids gaan wadlopen. En wie hier weleens met een schip is drooggevallen vergeet nooit meer de oorverdovende stilte en de adembenemende vergezichten van het Wad. Het is niet voor niets dat het Waddengebied onlangs verkozen is tot “Mooiste Natuurgebied van Nederland”. De Wadden vormen het decor voor het project “Sense of Place”, waar natuur en kunst elkaar gaan ontmoeten. In het landschap en de dorpen langs de gehele waddenkust, van Den Helder tot de Dollard, realiseert Sense of Place de komende jaren een lint van meer dan 25 grootschalige kunstwerken en geweldige landschapsarchitectuur. Eén van de wensen is het aanleggen van een kwelder bij Midsland op Terschelling. “Die zou eruit kunnen zien als het schilderij Pier en Oceaan van Piet Mondriaan. Dat schilderij uit 1914 markeerde Mondriaans overgang van naturalisme naar abstractie. Dat vind ik een mooie gedachtegang, want we slaan met Leeuwarden-Fryslân 2018 ook nieuwe en andere wegen in”, vertelt Joop Mulder. Hij is één van de initiatiefnemers van Sense of Place en bekend van het Terschellinger theaterfestival Oerol.

Het leven vieren

In 2018 laten de Friezen zien hoe zij het leven vieren. En ze nodigen mensen uit om het leven met hen te vieren. Om te genieten van het unieke landschap, de honderden projecten, festivals, culturele tours en evenementen. Tijdens het programma van 2018 willen de Friezen niet alleen een jaar lang feesten, ze willen samen de handen uit de mouwen steken en werken aan issues die hun – en onze – aandacht verdienen. Denk daarbij aan zaken als schoon drinkwater, de multiculturele samenleving, duurzame innovatie en armoedebestrijding. Cultuur is hierin zowel het doel als het middel. In 2018 (en ook nu al) is er op cultureel gebied elke dag wel wat te beleven in Leeuwarden en Friesland. Van literatuurfestival The Sea! The Sea!, exposities over de Leeuwarders Mata Hari en M.C. Escher, muziekfestivals Welcome to the Village, Explore The North en At The Watergate, tot theaterspektakels als De Stormruiter of Strangers on Stage. Eén van de drukste weekenden wordt misschien wel het weekend van 16, 17 en 18 augustus. Dan komt het Franse straatspektakel Royal de Luxe naar Leeuwarden met hun iconische reuzen. Een parade van mensachtige installaties zo groot dat ze soms boven kantoorgebouwen uitsteken. Normaal zijn ze te vinden in de straten van Buenos Aires, Antwerpen of Berlijn, en kortgeleden liepen ze nog in de Canadese stad Montreal om het 375-jarige bestaan van de stad te vieren. Leeuwarden wordt de eerste plaats in Nederland die ze bezoeken. Reusachtige poppen die boven de Leeuwarder gebouwen uit torenen. Friezen die hun kop boven het maaiveld uitsteken. 2018 wordt een prachtig jaar in Friesland.

Benieuwd wat er nu al allemaal in Friesland te doen en te zien is? Kijk dan op friesland.nl. Om meer te weten te komen over de projecten van LF2018 ga je naar 2018.nl/seeyou.

Gepubliceerd in editie Villa d’Arte 3 / 26 juni 2017