Svetlana Tartakovska: De kracht van kwetsbaarheid

Als kunstenares is Svetlana Tartakovska niet zomaar in een hokje te vangen. Ze schildert in realistische stijl. Haar afbeeldingen spreken enerzijds boekdelen, maar verbergen anderzijds ook een bijzondere gelaagdheid. Dat spiegelt zich eigenlijk een beetje in haar ongebruikelijke carrière. Ondanks een leven in de kunst trad ze pas recent naar buiten. Ze wordt vertegenwoordigd door de Amsterdamse Gallery238, waar de eerste verdieping permanent voor haar werk is gereserveerd. Een pittoresk privémuseumpje aan de Brouwersgracht, niet gek voor een kunstenares die pas sinds vier jaar met haar werk naar buiten treedt.

Een interview met Svetlana Tartakovska (1979, Berditchev, Oekraïne) is niet zomaar een standaard gesprekje over tentoonstellingen, kleuren, achtergronden en ambities. Ik heb als kunstrecensent in 25 jaar allerhande hoogdravende en wollige kunstmotivaties voorbij zien komen, maar zelden zat daar zo’n natuurlijk en tegelijkertijd ook bijzonder verhaal aan vast als bij Tartakovska. Ze werd geboren onder het communistische bewind in de toen nog Russische Oekraïne. Tartakovska: ‘Ik ben nog een Komsomol-pioniertje geweest: net als de padvinders hier waren wij ‘vsegda gotov!’ (altijd bereid te helpen). Ik herinner mij van die tijd een groot saamhorigheidsgevoel. We kregen misschien maar één keer per jaar exotische vruchten zoals bananen of mandarijnen, maar dat was wel een enorm feest! Ooit kreeg ik een Barbiepop van iemand uit het westen, toen was ik echt aan het huilen. Maar verder maakten we poppen van alles wat we tegenkwamen en dat was het mooiste speelgoed ooit! Mensen waren niet rijk, maar best gelukkig. Ik was gelukkig. Je moest veel in de rij staan voor boter, brood of suiker destijds, maar de beloning was groter dan als je even naar de supermarkt gaat.’

De Russische ziel

In de Oekraïne werd de basis voor haar huidige kunstenaarschap gelegd. Tartakovska: ‘Eigenlijk zou ik turnster worden, maar op mijn tiende viel ik van de evenwichtsbalk. Dat leverde zoveel blauwe plekken op dat mijn moeder er een punt achter zette en zo werd ik op de kunstenaarsschool geplaatst. Van mijn tiende tot mijn dertiende was ik met de basis bezig. Geometrische figuren, veel vorm- en toonoefeningen. En ik werd met de Russische schilderkunst opgevoed, intraveneus Repin zeg maar. Een beetje bijgeloof, het mysterieuze, sprookjesachtige en melancholische. Kortom, de Russische ziel. Nadat de muur viel, kregen mijn ouders echter de kans naar Duitsland te gaan en zo ben ik in Europa terechtgekomen. Ik was nog maar dertien, maar de Russische schilderschool zat er al goed in. Het systeem was grondig en ik voelde mij daarin thuis. Ik heb wel altijd de behoefte gehad om mij te ontwikkelen, maar ik heb nooit de behoefte gevoeld om los te komen van mijn wortels.’

Holländerin

Daar was aanvankelijk overigens ook geen sprake van, want haar Duitse jaren stonden in het teken van integreren, taalles en school. Tartakovska: ‘Het was een behoorlijke cultuurshock. Wij hadden nog nooit een buitenlander gezien in Rusland. In Duitsland kon je verder wel doen en zeggen wat je wilde, maar kunstonderwijs was veel te duur. Ik kon geen 100 Deutschmark voor een les betalen, dus ben ik in beginsel als autodidact musea ingegaan en heb veel gekopieerd van grote meesters zoals Titiaan, Rafaël en Monet. Nadat ik afstudeerde aan het Gymnasium in Frankfurt am Main, besloot ik mij in Nederland te vestigen. Zo ben ik in 2000 hier gekomen. Ik ben overigens altijd blijven schilderen. Dat komt omdat ik juist onder al die veranderingen een plek nodig had waar ik mij veilig voelde en dat was het schilderen in die jaren voor mij. Kunst is dus altijd een centrale rol blijven spelen in mijn leven. Ik ben wel lessen gaan volgen in Groningen en ook in Florence, want als autodidact loop je uiteindelijk tegen je eigen grenzen aan. Ik zocht naar uitdaging, naar reflectie.’

Mensbeelden

Het constante in Tartakovska’s werk is de mens. In de schilderijen die momenteel in Gallery238 hangen zijn dat vooral jonge mensen, veelal haar dochter en vriendinnen daarvan. Het gaat haar niet zozeer om de plaatjes, maar om gemoedstoestanden. Tartakovska: ‘Bepaalde emoties die mensen in het dagelijks leven juist vaak verstoppen. Dat kan verdriet zijn, angst voor de toekomst, maar ook de puberteit, zoals hier bij het meisje in de rode chesterfield, een overweldigend meubelstuk voor zo’n fragiel persoontje. In veel van deze schilderijen zie je de broosheid van deze meisjes terug. Ook mijn eigen projectie. Ik zie hun kwetsbaarheid en realiseer mij vaak dat ze hun weg door die complexe realiteit nog moeten gaan vinden.’

Puur en persoonlijk

Haar werk wordt in publicaties wel omschreven als door symboliek geladen, maar volgens Tartakovska valt dat wel mee: ‘Mijn werk moet puur en persoonlijk zijn. Neem het schilderij van mijn dochten onder rododendrons. Jij ziet er een sprookjesbos in, of een groot eng bos waar de Baba Yaga op de loer ligt. Die heb ik er zelf trouwens ook weleens in gezien, maar dat is achteraf. Ik liep daar met mijn dochter en zag die rododendrons in volle bloei. Die takken waren heel zwaar en diep, een prachtig contrast tussen het meigroen en die boom. Dat was zo mooi dat ik het vast moest leggen. Ik heb haar gevraagd daar te poseren en vervolgens gewoon geschilderd wat ik zag. Op een of andere manier sluipt er vervolgens een bepaalde lading in mijn werk. Iets mystieks, iets Russisch. Dat vind ik niet erg, integendeel. Het is alleen niet iets letterlijks, iets dat iemand moet herkennen. Ik vind het juist fijn dat het verhalen oproept die voor iedereen anders kunnen zijn. Iedereen bekijkt mijn schilderijen vanuit zijn eigen referentiekader. De kwetsbaarheid is wel echt tastbaar. Ik zie dat ze daar staat, zo jong en broos en ze moet stapje voor stapje de grote wereld in. Voor haar vriendin op andere schilderijen is dat heel aangrijpend. Die kwam niet in aanmerking voor het kinderpardon en moest terug naar Mongolië, een land waar ze niemand kent en waarvan ze de taal niet eens spreekt. Maar dat weet ik alleen, dat staat er niet bij. Dat is niet het verhaal dat ik geschilderd heb. Het model en mijn gevoel zijn maar een element in het palet van compositie en kleur.    op masonite Ze staan geen dagen te poseren. Ik maak eerst een kleurschets en daarna foto’s, waarna ik mijn schetsen en het beeldmateriaal verder uitwerk.’

Uitdagingen

Volgens Tartakovska zijn haar kopers in de regel emotionele mensen: ‘Mensen die zich in mijn werk herkennen. Ik heb weleens mensen gehad die erbij moesten huilen. Omdat ze het mooi vinden, geraakt zijn of het verhaal erachter kennen. Dat laatste hoeft natuurlijk niet, sommige mensen  willen dat een schilderij voor zichzelf spreekt, maar anderen vinden het juist leuk om er alles van te weten. Dat mag ook, maar ik zet het er niet bij. Als kunstenaar wil je dat meerdere mensen zich in je werk kunnen verplaatsen. Vroeger gebruikte ik meer symboliek, nu doseer ik dat meer. Het kan namelijk heel beperkend werken. Ik zoek nu naar subtielere nuances. Ik weet niet waar dat proces ooit uitkomt, maar ik zie nog steeds nieuwe uitdagingen. Met nog minder middelen meer emotie vangen. Ik houd van het suggestieve, dat er ruimte voor de verbeelding overblijft. Natuurlijk zie je mijn artistieke afkomst er wel altijd in terug. Mijn basis in de Russische schilderkunst draagt mij op handen, al van kinds af aan. Ik vind dat mooi, het is ook nostalgisch. Films van Andrej Tarkovski. Ik ben een stuk daarvan. Ik voel me daar thuis en het functioneert in de wereld waarin ik mij nu bevind. Ik houd me aan een vrij beperkt palet. In wezen schilder ik maar met vier kleuren. Ik denk dat dit aspect ook uit Rusland komt. We hadden niet veel. We maakten de kleuren zelf.’ Gelukkig zijn Al pratende lijkt het gesprek een terugblik op een lange carrière. Toch treedt Tartakovska pas sinds 2013 met haar werk naar buiten: ‘Ik heb een lange weg afgelegd en moet nog steeds groeien. Ik ben een kwetsbaar mens, een vrouw, een moeder. Ik moet een leven opbouwen zonder mijn ziel te verkopen en bij elke beslissing trouw aan mijzelf blijven. Ik ben er aan de ene kant altijd geweest, maar tegelijkertijd ben ik een kunstenares van de jongste lichting. Ik begrijp wat je bedoelt met allerhande omschrijvingen die mensen soms van hun kunst ten beste geven. Die heb ik niet. Ik heb maar één doel met mijn schilderen en dat is gelukkig te zijn.’

Permanente tentoonstelling Svetlana Tartakovska
Gallery238 Brouwersgracht 238 1013 HE Amsterdam
gallery238.com

Boekpublicatie verkrijgbaar vanaf april
Svetlana Tartakovska, Schilderijen
Pagina’s: 148
Hard-cover, Afm.: 40 x 40 cm Full-colour
Verkoopprijs: € 39,50
Een speciale actie voor de lezers van Villa d’Arte.
Bij overmaking van slechts € 37.50 op NL90INGB0007401925 tnv LoCo-Art wordt het boek goed verpakt thuis bezorgd.
Svp bij de betaling vermelden: ‘Villa d’Arte-actie’.